Borelioza (borreliosis, morbus Lyme – choroba z Lyme) jest najbardziej popularną chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie przenoszone na człowieka i niektóre inne zwierzęta przez kleszcze z rodzaju Ixodes. Szczególnie w okresie wakacji jesteśmy częściej niż zwykle narażeni na ukłucia kleszczy.

Diagnozowaniem i leczeniem boreliozy zajmują się lekarze chorób zakaźnych. Podstawowa wiedza na temat kleszczy, sposobu ich usuwania oraz chorób, które mogą przenosić, ułatwia właściwe postępowanie w sytuacji, gdy do ukłucia przez nie już dojdzie.

Oprócz boreliozy, ukąszenia kleszczy mogą prowadzić między innymi do: odkleszczowego zapalenia mózgu, anaplazmozy, erlichiozy czy tularemii. Choroby te występują jednak znaczniej rzadziej niż borelioza i występują głównie na terenach Polski północno-wschodniej.

Według danych Państwowego Zakładu Higieny, liczba zachorowań na boreliozę systematycznie wzrasta. W 2012 r. zarejestrowano 8,8 tys. zachorowań, w 2013 r. – 12.7 tys., a ostatnio prawie 14 tys. Najwięcej przypadków rejestruje się w województwie podlaskim i warmińsko-mazurskim.

Ilość fałszywych informacji na temat boreliozy, jaka znajduje się w dostępnych środkach przekazu powoduje, że wielokrotnie pacjenci czują się zagubieni, poddają się niekonwencjonalnym terapiom o trudnym do przewidzenia dla nich skutku albo niepotrzebnym, długotrwałym antybiotykoterapiom.

Borelioza bywa mylona między innymi z uczuleniami na jady owadów, stwardnieniem rozsianym, chorobą zwyrodnieniową, reumatologicznym zapaleniem stawów czy z depresją. Właściwa diagnostyka i interpretacja wyników badań skraca ścieżkę diagnostyczną i umożliwia szybsze wdrożenie właściwego leczenia prze lekarza chorób zakaźnych.

Skąd się bierze i jak przebiega?

Chorobę wywołują bakterie – krętki z rodzaju Borrelia (B.garinii, B.afzelii, B.burgdorferi). Bakterie dostają się do organizmu przez ślinę, albo wymiociny kleszcza. Im dłużej kleszcz „żeruje”, tym większe jest ryzyko transmisji zakażenia. Stąd tak ważne jest szybkie i właściwe usuwanie kleszczy. W Polsce dominują głównie dwa gatunki: kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) i kleszcz tajgowy (Ixodes persulcatus). Rezerwuarem bakterii są zwierzęta wolno żyjące.

Borelioza jest chorobą wielonarządową. Obraz kliniczny może wiązać się z zajęciem czterech układów. Są nimi: skóra, stawy, serce, układ nerwowy. Istnieją trzy stadia choroby: wczesne ograniczone, wczesne rozsiane i późne. O ile stadium wczesne diagnozuje się dość łatwo (rumień wędrujący), o tyle późne stadia choroby przysparzają niemało trudności diagnostycznych i leczniczych.

Poszczególne stadia boreliozy z przykładami objawów:

  • stadium wczesne ograniczone: rumień pełzający (wędrujacy), chłoniak limfocytowy skóry;
  • stadium wczesne rozsiane: rumień wędrujący mnogi, zapalenie stawów, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie układu nerwowego (zwykle limfocytarne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych albo zapalenie nerwów czaszkowych);
  • stadium późne: przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn, przewlekłe zapalenie stawów, przewlekła neuroborelioza (np. zapalenie mózgu, zapalenie korzeni nerwowych i nerwów obwodowych).

Najczęściej borelioza objawia się jako rumień wędrujący. Jest to zmiana skórna w okolicy ukłucia przez kleszcza, która pojawia się dość szybko, najczęściej po tygodniu, ale czasem nawet po ok. 30 dniach. Zmiana znajduje się w poziomie skóry i szybko się powiększa ku obwodowi. Jej inne typowe cechy to: średnica większa niż 5 cm, obecność przejaśnienia w środku, wyraźnie odgraniczone brzegi, przeważnie nie swędzi ani nie boli.

Borelioza wielokrotnie bywa mylona z rumieniem odczynowym po ukłuciu kleszcza, który pojawia się szybko od momentu ukłucia i dla odmiany bardzo silnie swędzi. Typowy rumień wędrujący jest objawem patognomicznym, czyli charakterystycznym dla danej choroby, i na podstawie samej jego obecności możemy rozpoznać boreliozę i zacząć ją leczyć.

Poza tym borelioza może objawiać się między innymi jako:

  1. Rumień wędrujący mnogi. Do różnicowania z takimi jednostkami chorobowymi jak grzybica czy łuszczyca.
  2. Zapalenie stawów. Objawiające się zajęciem przeważnie dużych stawów obwodowych jak kolana, łokcie, stawy skokowe. Stawy są najczęściej zajmowane asymetrycznie a zajętym stanem zapalnym stawom towarzyszy znaczny obrzęk przy skąpych objawach ogólnych. Warto zaznaczyć, że bóle kręgosłupa nie są typowym obrazem klinicznym boreliozy podobnie jak dolegliwości bólowe w zakresie drobnych stawów rąk. W przypadku niecharakterystycznego obrazu klinicznego wskazana jest równoległa diagnostyka ortopedyczna i reumatologiczna.
  3. Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Jego objawy to przede wszystkim ból głowy, gorączka, sztywność karku, nudności, wymioty. Cele potwierdzenia zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych konieczne jest wykonanie nakłucia lędźwiowego. Zawsze wymaga hospitalizacji.
  4. Porażenie nerwów czaszkowych (głownie nerwu VII – porażenie typu Bella).

Rzadko obserwuje się inne postaci boreliozy, jak zaburzenia rytmu serca o najczęściej łagodnym charakterze, porażenia innych nerwów czy zapalenie mózgu.

Jak wyleczyć boreliozę?

Diagnostyka boreliozy opiera się o obraz kliniczny choroby i badania serologiczne. W pierwszej kolejności wykonuje się badania metodą ELISA, które mogą wypaść fałszywie dodatnio, np. u pacjentów ze współistniejącymi chorobami autoimmunologicznymi albo fałszywie ujemnie, jeżeli zostały wykonane zbyt wcześnie. Wyniki wątpliwe bądź dodatnie weryfikuje się metodą Western Blot, którą charakteryzuje wysoka specyficzność.

Należy pamiętać, że zgodnie z rekomendacjami, dopiero dodatni wynik badania serologicznego w połączeniu z obrazem klinicznym odpowiadającym chorobie uprawomocnia do rozpoznania boreliozy. Izolowany dodatni wynik badania serologicznego, przy braku objawów typowych dla choroby, świadczy tylko o kontakcie organizmu w przeszłości z bakterią i nie jest wskazaniem do leczenia.

Leczenie boreliozy polega na zastosowaniu odpowiedniej antybiotykoterapii, najczęściej przez okres 3 – 4 tygodni. Nie ma potrzeby stosowania wielomiesięcznych ani wieloletnich terapii antybiotykami, których wpływ na organizm nie jest obojętny, a może być wręcz szkodliwy. W przypadku neuroboreliozy oraz w zapaleniu stawów, jeżeli antybiotykoterapia doustna nie okazała się skuteczna a istnieje wysokie ryzyko choroby, wskazane jest zastosowanie antybiotykoterapii dożylnej.

Niestety nie ma dostępnej szczepionki przeciwko boreliozie. Istnieje natomiast w Polsce szczepionka przeciwko odkleszczowemu zapaleniu mózgu – chorobie wirusowej, mogącej objawiać się zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu.

Ważna jest profilaktyka , do której należą:

  • stosowanie odpowiedniej odzieży w miejscach narażenia na ukłucia kleszczy, np. w czasie wędrówek do lasów (długie rękawy, długie spodnie, ubrania w kolorze jasnym celem łatwiejszego wypatrzenia kleszcza);
  • stosowanie repelentów;
  • oglądanie skóry po powrocie z terenów dużego narażenia na ukłucia przez kleszcze;
  • w przypadku znalezienia kleszcza w skórze wskazane jest jego jak najszybsze usuniecie, z zachowaniem zasad mających na celu zmniejszenie ryzyka transmisji zakażenia (kleszcza nie należy wykręcać, wyciskać, smarować tłustymi substancjami ani alkoholem);
  • ochronę zwierząt domowych mogących zawlec kleszcze do mieszkania.

Warto zaznaczyć, że samo ukłucie przez kleszcza nie stanowi wskazania do zastosowania antybiotykoterapii, a profilaktykę poekspozycyjną należy zastosować tylko w sytuacji mnogich ukłuć przez kleszcze na terenie endemicznym u osoby spoza tego terenu.

Po każdorazowym ukłuciu przez kleszcza wskazana jest obserwacja potencjalnie zakażonego miejsca przez okres ok 30 dni, pod kątem wystąpienia rumienia wędrującego. W przypadku jego wystąpienia, należy niezwłocznie udać się do lekarza, najlepiej lekarza chorób zakaźnych.

Red.

Print Friendly, PDF & Email

1 KOMENTARZ

  1. Lista chorób odkleszczowych jest długa, a diagnostyka i leczenie wciąż stanowi spore wyzwanie. Warto zabezpieczyć się przed chorobami i zaszczepić. Ja skorzystałam z pakietu w Lux Medzie, który zawiera pakiet szczepień przeciwko odkleszczowemu zapaleniu mózgu.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ